Европската недела за превенција од рак на грлото на матката е иницијатива што се одбележува во јануари со цел да ја подигне јавната свест за ова заболување кое е едно од најчестите и најлесно превенирачките видови рак кај жените. Рационалното користење на вакцините против Human Papillomavirus (HPV) и редовните скрининг прегледи може да спречат значителен дел од новозаболените случаи и смртни случаи секоја година.

Секоја година во Европа и Европската Унија рак на грлото на матката се јавува со значителни бројки случаи и смртни исходи:

• Околу 58000 нови случаи годишносо рак на грлото на матката се дијагностицираат во Европа и27000 смртни случаи, според извештаите на Европската организација за рак. ^[1]
• Други извори проценуваат дека годишно приближно 60000 жени во регионот на Светската здравствена организација за Европа заболуваат, а повеќе од 32000 умираат од ова заболување. ^[2]
• Во Европската Унија, околу 33000 нови случаи и 15000 смртни случаи од рак на грлото на матката се пријавуваат секоја година. ^[3]

Овие бројки ја прикажуваат големината на јавноздравствениот предизвик и ја нагласуваат потребата од постојано зајакнување на превентивните мерки.

Ракот на грлото на матката е речиси исклучиво предизвикан од долготрајна инфекција со одредени високоризични типови на HPV. Во повеќе од 90% од случаите, присуството на HPV е поврзано со развој на оваа болест. ^[4]

HPV не причинува симптоми кај многу лица, но кај дел од заразените може да предизвика продолжена инфекција што доведува до пред-канцерозни промени и, доколку не се дијагностицира навреме, до рак.

Важноста на вакцинацијата

• HPV вакцинацијата е наведената најефикасна превентивна мерка со која се спречува инфекцијата со најчестите високоризични типови на вирусот што предизвикуваат рак на грлото на матката. ^[4]
• СпоредЕвропската агенција за лекови (European Medicines Agency – ЕМА) и студии, вакцинацијата може целосно да го елиминира ризикот од рак на грлото на матката кај девојки вакцинирани од најмлада возраст, особено пред експозиција на вирусот. ^[5]
• Многу европски земји ги вклучуваат HPV вакцините во националните програми за имунизација, со цел да се постигне најмалку 90% покриеност со вакцинација меѓу девојчињата до 15-годишна возраст, што е цел на СЗО за елиминација на оваа болест. ^[2]

Скрининг и рано откривање

Освен вакцинацијата, редовниот ПАПиHPV скрининг(Papanicolaou, HPV тест) е клучен за откривање на предракови промени пред тие да прераснат во инвазивен рак. Различни европски земји имаат организирани програми за скрининг, но стапките на учество се уште се под оптималните цели, што дополнително влијае на појавата на болеста. ^[6]

За време на Европска недела за превенција од рак на грлото на матката 2026, здравствените институции и партнерските организации ширум Европа активно работат на:

• Подигање на свеста за важноста од вакцинацијата против HPV, особено кај младите девојки пред почетокот на сексуалната активност; ^[7]
• Едукација за значењето на редовните гинеколошки прегледи и скрининг тестови, кои помагаат во рана детекција и спречување на ракот на грлото на матката; ^[7]
• Промовирање и поддршка на политики кои обезбедуваат еднаков пристап до превентивни здравствени услуги за сите жени, без разлика каде живеат во Европа. ^[8]

Оваа недела е одлична прилика за јавни дискусии и едукација — во семејства, училишта, локални заедници и меѓу здравствените професионалци. Целта е да се зголеми бројот на вакцинирани и жените што редовно се тестираат, бидејќи токму овие две мерки можат значително да го намалат бројот на заболени и смртни случаи од рак на грлото на матката.

Референци

x